15 Soruda Boşanma Davası ve Sonuçları

1. Boşanma davası nasıl açılır?

Boşanma davası, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yerdeki aile mahkemesine yazılı bir dilekçe ile başvurulması ile açılır. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemeleri olacaktır. Asliye Hukuk Mahkemesi, söz konusu boşanma talebini Aile Mahkemesi sıfatı ile inceleyerek karara bağlayacaktır.

2. Boşanma sebepleri nelerdir?

Türk Medeni Kanunu’na göre; zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, eşlerden birinin suç işlemesi ve haysiyetsiz hayat sürmesi, Eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk etmesi veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediği takdirde ayrılığın en az 6 ay sürmesi ve söz konusu ayrılığın fiilen devam etmesi (terk), eşlerden birinin akıl hastası olması ve evlilik birliğinin temelden sarsılması gibi nedenlerle boşanma davası açılabilir.

3. Boşanma ile birlikte neler talep edilebilir?

Mevcut ya da beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir miktarda maddi tazminat talep edebilir. Yine boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat talep edebilir. Söz konusu tazminatları talep eden tarafın boşanmada kusursuz ya da diğer tarafa göre daha az kusurlu olduğunu ispatlaması gerekmektedir. Tazminatın yanı sıra, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir.

4. Boşanma davasında çocukların velayetine nasıl karar verilir?

Kural olarak, ergin olmayan çocuk ana ve babasının müşterek velayeti altındadır. Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velâyeti birlikte kullanırlar. Boşanma talebinde bulunan eş, müşterek çocukların velayetinin kendisine verilmesini ve çocukların ihtiyaç ve masrafları için diğer eşin iştirak nafakası ödemesini talep edebilir. Mahkeme çocukların yaşı, sosyal çevresi, anne ve babanın sosyal ve ekonomik durumu gibi unsurları göz önünde bulundurarak velayet hakkında karar verir.

Velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eş ile çocuk arasında kişisel ilişkinin düzenlenmesine karar verilir. Söz konusu kararda, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur. Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. (iştirak nafakası)

5. Evlilik birliği içinde elde edilen malvarlığı nasıl tasfiye edilir?

Boşanma talep eden eş, boşanma davası ile birlikte, evlilik birliği içinde elde edilen malvarlığının tasfiyesine de karar verilmesini talep edebilir. Malvarlığının tasfiyesi boşanma davasından ayrı bir dava ile de talep edilebilir ancak malvarlığı tasfiyesi boşanma kararının kesinleşmesinden sonra gerçekleştirilebilir. Hakim, eşler arasındaki mal rejimine göre, uygun bir paylaştırmaya karar verir.

6. Anlaşma boşanma nedir?

Tarafların boşanma ve boşanmaya bağlı sonuçlar ile ilgili olarak karşılıklı anlaşmaya varması ya da kendisi aleyhine boşanma davası açılan eşin, açılan boşanma davasını ve sonuçlarını kabul etmesi halinde anlaşma boşanma gerçekleşebilir.

7. Anlaşmalı boşanmanın şartları nelerdir?

Anlaşmalı boşanmak isteyen tarafların evliliklerinin en az bir yıl sürmüş olması gerekmektedir. Süre şartının yanı sıra tarafların, boşanmanın sonuçlarına ilişkin (maddi ve manevi tazminat, yoksulluk nafakası, velayet, kişisel ilişki tesisi, iştirak nafakası, mal paylaşımı ) anlaşması ve buna ilişkin bir anlaşma metni (boşanma protokolü) hazırlayarak mahkemeye sunmaları gerekmektedir. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur.

8. Boşanma davasının reddedilmesi halinde yeni bir boşanma davası açmak mümkün müdür?

Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın ispatlanamaması nedeniyle reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak üç yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.

9. Boşanma davası ile birlikte koruma kararı talep edilebilir mi?

Koruma kararı, boşanma davası açılmadan da talep edilebilen bir yasal yoldur. Ancak boşanma talebi ile mahkemeye başvuran eş, kimi zaman diğer eşin sözlü ve/veya fiziksel şiddeti ile karşılaşmaktadır. Bu bağlamda 6284 sayılı “Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesi Hakkındaki Kanun” hükümleri uyarınca, boşanma davası ile birlikte koruma kararı da talep etmek mümkündür. Bu durumda Yasada şiddet olarak tanımlanan tutum ve davranışlara doğrudan ya da dolaylı olarak maruz kalan veya kalma tehlikesi bulunan eşlerin koruma talep edebilmesi mümkündür.

10. Boşanma davası devam ederken müşterek konutta yaşamaya devam etmek için ne yapılabilir?

Kural olarak, boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır. Ancak boşanma talep eden eşin, boşanma davası ile birlikte, davanın devamı süresince müşterek konutta oturma ve ev eşyalarının boşanma davası süresince kendisine tahsis edilmesini istemesi mümkündür.

11. Boşanma davası devam ederken, boşanma talep eden eşin, diğer taraftan kendisi ve çocukları için maddi bir talepte bulunma imkanı var mıdır?

Boşanma öncesinde veya dava sırasında eş ve reşit olmayan çocuklar yararına re’sen ya da talep halinde mahkeme tarafından tedbir nafakasına hükmedilebilir. Tedbir nafakası, yukarıda izah edilen yoksulluk nafakasından farklı olup, boşanma hali olmadan ya da boşanma davası devam ederken diğer taraftan talep edilebilir. Hükmedilecek olan tedbir nafakası, miktar itibariyle tarafların sosyal ve ekonomik şartlarına uygun olmalıdır. Tedbir nafakasının başlangıç tarihi, dava tarihidir.

12. Mahkeme tarafından hükmedilen yoksulluk ve iştirak nafakasının, değişen durumlara göre yeniden belirlenebilmesi mümkün müdür?

Mahkeme, talep halinde yoksulluk ve iştirak nafakasının gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir. Ancak söz konusu kararın olmaması durumunda, nafaka alacaklısı eş ya da çocuğun değişen sosyal ve ekonomik durum nedeniyle nafakanın artırılmasını isteme hakkı mevcuttur. Aynı hak, nafaka borçlusu için de geçerli olup, sosyal ve ekonomik durumunun mahkemenin takdir ettiği nafaka miktarını ödemeye yetmediğini iddia eden eski eşin, nafakanın azaltılmasını istemesi mümkündür.

13. Aldatılan eş üçüncü kişiye tazminat davası açabilir mi?

Aldatılan eşin üçüncü kişiye tazminat davası açması mümkündür. Buna göre; aldatan eş ile üçüncü kişi arasında fiziksel ya da duygusal bir ilişki olmalıdır. Üçüncü kişi, ilişkide olduğu kişinin evli olduğunu bilmeli ve kusurlu olmalıdır. Aldatılan eşin söz konusu durum nedeniyle kişilik hakları zedelenmelidir. Söz konusu şartların sağlanması durumunda aldatan eş üçüncü kişiye tazminat davası açabilir.

14. Evlilik devam ederken tapu kütüğüne işlenen “aile konutu” şerhi boşanma ile birlikte kendiliğinden kalkar mı?

Bilindiği üzere, evlilik birliği devam ederken, eşlerden birinin talebi üzerine, tarafların birlikte yaşadığı konut üzerinde aile konutu şerhi kurulması mümkündür. Ancak söz konusu şerh, boşanma ile birlikte kendiliğinden ortadan kalkmamaktadır. Ancak boşanma kararının kesinleşmesi ile birlikte söz konusu tescil yolsuz hale geleceğinden, taşınmazın bulunduğu Tapu Müdürlüğü’ne bahse konu boşanma kararı ve kesinleşme şerhi ile başvuru yapılması durumunda aile konutu şerhinin terkini mümkündür. Uygulama bazı Tapu Müdürlükleri’nin şerhin kaldırılması için mahkeme kararı talep ettiği görülmektedir. Ancak yukarıda da izah edildiği gibi, boşanma kararının kesinleşmesi ile birlikte aile konutu şerhi yolsuz tescile dönüşeceğinden, Tapu Müdürlükleri’nin mahkeme kararı talep etmesi usul ve yasaya aykırılık teşkil etmektedir.

15. Boşanma kararının kesinleşmesinden sonra açılacak davalar için süre sınırlaması var mıdır?

Yukarıda da belirtildiği üzere, boşanma davası ile birlikte talep edilebilen başkaca haklar mevcuttur. Söz konusu talepler, boşanma davası ile ileri sürülebileceği gibi, boşanma kararından sonra da istenebilir. Ancak, Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.