Ortaklığın Giderilmesi Davalarının Konusu

İzale-i şüyu olarak da adlandırılan “ortaklığın giderilmesi” davalarının konusunu, paylı ya da elbirliği mülkiyete tabi olan taşınır ya da taşınmaz mallardaki ortaklığın satış ya da mümkün olması halinde aynen taksim yolu ile giderilmesi oluşturur. Örnek vermek gerekirse, babalarından kendilerine miras yolu ile intikal eden taşınmazda mirasçı olan çocuklar bahse konu taşınmaza elbirliği halinde malik olacaklar ve her birinin hissesi belirlenebilir olmayacaktır. Bir başka deyişle, vefatın ardından mirasçı olan çocuklardan biri, miras konusu taşınmaz üzerinde elbirliği mülkiyeti devam ettiği sürece diğer mirasçıların onayı olmadan miras konusu olan malın tümü veya bir payı üzerinde tasarrufta bulunamaz. Çünkü mülkiyetin bu çeşidinde ortakların hakkı belli bir paya değil, malın tamamına ilişkindir.

Paylı mülkiyete tabi bir taşınır ya da taşınmaz maldaki ortaklığın da bazı hallerde giderilmesini talep etmek mümkündür.

Görevli Mahkeme

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 4. maddesi sulh hukuk mahkemelerinin görevini düzenlemektedir. Bu bağlamda aynı maddenin b bendinde, taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davaların sulh hukuk mahkemesinde görüleceği açıkça belirtilmiştir.

Yetkili Mahkeme

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 12. maddesine göre; taşınmaz üzerindeki ayni hakka dair veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalar ile taşınmazın zilyetliğine yahut alıkoyma hakkına dair davalarda, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Dolayısıyla ortaklığın giderilmesi davalarında yetkili mahkeme, davaya konu taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesidir.

Davanın Tarafları

Ortaklığın giderilmesi davasını paydaşlardan biri veya birkaçı diğer paydaşlara karşı açar. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca davada bütün paydaşların yer alması zorunludur. Paydaşlardan veya ortaklardan birinin ölümü halinde alınacak mirasçılık belgesine göre mirasçılarının davaya katılmaları sağlandıktan sonra işin esası incelenerek karara bağlanır.

Ortaklığın Giderilmesi Usulü

Ortaklığın giderilmesi davalarında, ortaklık aynen taksim suretiyle giderilebileceği gibi, satış yolu da giderilebilir.

Ortaklığın giderilmesi davaları iki taraflı, taraflar için benzer sonuçlar doğuran davalardır. Bu davalarda davalı da davacı gibi aynı haklara sahiptir. Bu sebeple davacının satış suretiyle paylaşma istemesi davalıların aynen paylaşma istemesine engel teşkil etmez.

Paydaşlığın (ortaklığın) giderilmesi davalarında mahkemece malın aynen bölünerek paylaştırılmasına karar verilebilmesi için taşınmazın yüzölçümü, niteliği, pay ve paydaş sayısı ile imar mevzuatına göre aynen bölüşmenin mümkün olup olmadığının araştırılması gerekir. Taşınmazın önemli ölçüde bir değer kaybına uğraması söz konusu ise aynen bölünerek paylaştırılmasına karar verilemez. Keza paydaşlar rıza göstermedikleri takdirde taşınmazın bir bölümü paylı bırakılamaz.

Aynen bölünerek paylaştırmanın (taksimin) mümkün olması durumunda bölünen parçaların değerlerinin birbirine denk düşmemesi halinde eksik değerdeki parçaya para (ivaz) eklenerek denkleştirme sağlanır. Davada paydaşlar arasında anlaşma olmadıkça hakim kendiliğinden bazı taşınmazların bir kısım paydaşlara, kalanın diğer paydaşlara verilmesi şeklinde aynen bölünerek paylaştırmaya karar veremez.

Ortaklığın imar mevzuatına göre aynen taksim suretiyle giderilmemesi halinde ise, paydaşlığın (ortaklığın) satış suretiyle giderilmesine karar verilmesi gerekir.

Uygulamada genellikle, paydaşların ortaklığın satış sureti ile giderilmesini talep ettikleri görülmektedir.